Przyroda

Sri Lanka mieści niezwykłą różnorodność środowisk naturalnych na wyspie mniej więcej wielkości Irlandii. W ciągu jednego dnia jazdy można przenieść się z obrośniętych namorzynami lagun na wybrzeżu do lasu mglistego na Wyżynie Centralnej, mijając po drodze ogrody przypraw, delty rzek i starożytne zbiorniki irygacyjne. To nagromadzenie krajobrazów – w połączeniu z położeniem wyspy na biogeograficznym skrzyżowaniu między Azją a Oceanem Indyjskim – czyni ją jednym z najciekawszych na świecie celów podróży dla przyrodników, fotografów dzikich zwierząt i wszystkich, którzy po prostu lubią spędzać czas na świeżym powietrzu.

Co sprawia, że bioróżnorodność Sri Lanki jest tak wyjątkowa?

Sri Lanka leży w obrębie gorącego punktu bioróżnorodności Ghaty Zachodnie–Sri Lanka, jednego z 36 uznanych na świecie gorących punktów. Względna izolacja wyspy przez miliony lat pozwoliła gatunkom ewoluować niezależnie, co przyniosło wysoki poziom endemizmu: około 26 procent roślin kwiatowych, ponad połowa ssaków lądowych i znaczna część płazów nie występuje nigdzie indziej na Ziemi.

Do najważniejszych endemicznych ssaków należą lampart cejloński (Panthera pardus kotiya), słoń cejloński (Elephas maximus maximus) i langur o purpurowym pysku. Wśród ptaków wyspa ma około 34 gatunki endemiczne, w tym kittę ozdobną, kukułecznika czerwonolicego i kura cejlońskiego – ptaka narodowego. Obserwatorów ptaków lasy wyspy wynagradzają za cierpliwość niemal na każdej wysokości.

Które parki narodowe i rezerwaty są najważniejsze dla dzikiej przyrody?

Sieć obszarów chronionych Sri Lanki obejmuje około 30 procent powierzchni lądowej wyspy – niewiele krajów tropikalnych może się z tym równać. Parki bardzo różnią się charakterem.

• Park Narodowy Yala – najczęściej odwiedzany park, znany z jednego z największych na świecie zagęszczeń dzikich lampartów, a także ze słoni, wargaczy i bogatego ptactwa nad lagunami.
• Park Narodowy Udawalawe – ten park w strefie suchej, położony wokół zbiornika wodnego, przez cały rok daje pewne szanse na spotkanie słoni i ma specjalny ośrodek dla osieroconych słoniątek.
• Park Narodowy Wilpattu – największy pod względem powierzchni park Sri Lanki, z siecią naturalnych jezior zwanych villus, które przyciągają lamparty, wargacze i ptaki wodne w krajobrazie odwiedzanym przez znacznie mniej turystów niż Yala.
• Park Narodowy Horton Plains – płaskowyż z górskimi łąkami na wysokości około 2100 m, ostoja jeleni sambarów i endemicznych ptaków, ze spektakularnym punktem widokowym na krawędzi urwiska znanym jako World's End (Koniec Świata).

Poza głównymi parkami ośrodek Elephant Transit Home koło Udawalawe prowadzi program rehabilitacji dzikich słoni, dając odwiedzającym przejrzysty wgląd w ochronę przyrody na Sri Lance.

Czym jest Rezerwat Leśny Sinharaja i dlaczego ma znaczenie?

Rezerwat Leśny Sinharaja to ostatni duży obszar pierwotnego nizinnego lasu deszczowego na Sri Lance i obiekt światowego dziedzictwa UNESCO. Rozciąga się w strefie wilgotnej na południowym zachodzie wyspy i otrzymuje jedne z najwyższych opadów na Sri Lance, co podtrzymuje niezwykle złożony las o zwartym sklepieniu koron. Występuje tu ponad 60 procent endemicznych drzew Sinharaja, a wśród obserwatorów ptaków rezerwat słynie z mieszanych stad żerujących – grup liczących od 10 do 20 gatunków, które o świcie przemieszczają się razem w koronach drzew.

Sinharaja nie jest parkiem narodowym w zwykłym sensie: wstęp jest regulowany, a liczba odwiedzających utrzymywana na niskim poziomie, by chronić siedlisko. Standardowym sposobem zwiedzania są wycieczki z przewodnikiem po wyznaczonych szlakach, zwykle z wyjściem ze wsi Kudawa lub Pitadeniya.

Jakie inne ekosystemy leśne mogą poznać podróżni?

Sinharaja jest najsłynniejsza, ale Sri Lanka ma kilka innych rezerwatów leśnych, które warto odwiedzić.

• Las deszczowy Makandawa – ten las w strefie wilgotnej, położony koło Kitulgali nad rzeką Kelani, jest dostępny na jednodniowe wizyty i obfituje w endemiczne ptaki. Ta sama rzeka to ośrodek raftingu na rwącej wodzie.
• Rezerwat Leśny Kanneliya – część kompleksu Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya w południowej strefie wilgotnej, z wodospadami, naturalnymi skalnymi basenami i jednymi z najwyższych drzew na wyspie.
• Las mglisty na Wyżynie Centralnej – górne stoki Knuckles i Pidurutalagali oraz teren wokół Horton Plains porasta górski las mglisty z gęstymi mchami, epifitycznymi storczykami i niemal stałą mgłą.

Jak mokradła i cieki wodne wspierają dziką przyrodę Sri Lanki?

Rzeki i mokradła Sri Lanki są pod względem ekologicznym równie ważne jak jej lasy. Wyspę pokrywa gęsta sieć rzek – do największych należą Mahaweli, Kelani, Kalu i Walawe – oraz tysiące starożytnych zbiorników irygacyjnych (wewa), budowanych przez dwa tysiąclecia cywilizacji. Te stworzone przez człowieka jeziora działają w praktyce jak ostoje dzikich zwierząt, przyciągając ptaki wodne, krokodyle i słonie, które przychodzą tu pić.

Estuarium Madu Ganga koło Balapitiyi to jedno z najciekawszych miejsc na wyspie do poznawania mokradeł. Safari po rzece Madu łodzią motorową prowadzi przez labirynt namorzynowych wysepek, z szansą na zobaczenie waranów paskowanych, kani bramińskich i cynamonowców rosnących na brzegu. Estuarium jest wpisanym na listę Ramsar obszarem wodno-błotnym o znaczeniu międzynarodowym.

Inne godne uwagi mokradła to bagno Muthurajawela na północ od Colombo – największe torfowisko w kraju – oraz rezerwat mokradeł Anawilundawa między Chilaw a Puttalam, zapewniający kluczowe siedlisko wędrownym ptakom wodnym na wschodnioazjatycko-australazjatyckim szlaku migracyjnym.

Jakie morskie zwierzęta można spotkać u wybrzeży?

Linia brzegowa Sri Lanki ma około 1340 km długości i obejmuje rafy koralowe, łąki trawy morskiej i otwarty ocean, a każde z tych środowisk ma własne zespoły zwierząt. Wyspa leży wzdłuż korytarza migracji wielorybów, a płetwale błękitne są regularnie obserwowane na wodach koło Mirissy i Trincomalee, zależnie od pory roku. Delfiny długoszczękie są pospolite i często podpływają do łodzi w dużych stadach.

Na plażach Sri Lanki gniazduje pięć z siedmiu gatunków żółwi morskich świata, w tym żółw zielony, żółw skórzasty, karetta, żółw szylkretowy i żółw oliwkowy. Projekty ochronne w Kosgodzie i Hikkaduwie prowadzą wylęgarnie, które chronią jaja przed drapieżnikami i wypuszczają młode żółwie do morza. Przy Pigeon Island koło Nilaveli można uprawiać snorkeling nad nienaruszonymi ogrodami koralowymi w towarzystwie żarłaczy czarnopłetwych i żółwi szylkretowych.

Miłośnicy wędkarstwa sportowego znajdą w kilku nadmorskich miejscowościach rejsy czarterowe na połowy głębinowe, nastawione na tuńczyka żółtopłetwego, solandrę i marlina na głębokich wodach u wybrzeży Sri Lanki.

Jaką rolę odgrywają przyprawy i herbata w krajobrazie Sri Lanki?

Krajobrazy rolnicze Sri Lanki są częścią jej przyrodniczej tożsamości w tym samym stopniu co lasy i parki. Wyspa jest czwartym co do wielkości producentem herbaty na świecie, a Wyżynę Centralną na wysokości mniej więcej od 900 m do 2200 m pokrywają plantacje herbaty. Wizyta na działającej plantacji – na przykład w okolicach Nuwara Eliya lub w Bluefield Tea Gardens – dobrze pokazuje, jak ta branża ukształtowała ekologię wyżyn, a także ich gospodarkę. Produkcja herbaty cejlońskiej zależy od szczególnego połączenia wysokości, opadów i temperatury, które zapewniają wyłącznie te wyżyny.

Południowo-zachodnie niziny to serce handlu przyprawami na Sri Lance, którego historia sięga ponad 2000 lat wstecz. Cynamon prawdziwy (Cinnamomum verum) jest endemiczny dla Sri Lanki, a wyspa pozostaje głównym światowym źródłem cynamonu wysokiej jakości. W ogrodach przypraw w rejonach Galle i Matale uprawia się obok cynamonu czarny pieprz, kardamon, gałkę muszkatołową, goździki i wanilię, a wycieczki z przewodnikiem przybliżają zarówno uprawę, jak i zastosowania lecznicze.

Kiedy najlepiej jechać na Sri Lankę, by poznać przyrodę?

Nie ma jednej najlepszej pory – na wyspie występują dwa odrębne okresy monsunowe, które w różnym czasie obejmują różne regiony, dlatego dzikie zwierzęta można obserwować przez cały rok, jeśli zaplanuje się trasę z uwzględnieniem pór roku.

Dzięki niewielkim rozmiarom Sri Lanki dobrze zaplanowana trasa może objąć w jednej podróży, nawet w ciągu tygodnia, zarówno park dzikich zwierząt w strefie suchej, jak i las deszczowy w strefie wilgotnej.

Jak Sri Lanka podchodzi do ochrony przyrody i ekoturystyki?

Wyspa ma długą tradycję ochrony dzikich zwierząt – stworzenie pierwszego na świecie rezerwatu przyrody przypisuje się na ogół królowi Devanampiya Tissie, który około 247 p.n.e. ustanowił strefę chronioną koło Mihintale. Współczesną ochroną przyrody zarządzają Departament Ochrony Dzikiej Przyrody i Departament Leśnictwa, przy wsparciu organizacji międzynarodowych i coraz aktywniejszego środowiska lokalnych organizacji pozarządowych.

Ekoturystyka stale rozwija się jako alternatywne źródło utrzymania dla społeczności mieszkających w sąsiedztwie obszarów chronionych. Wiejskie doświadczenia w takich miejscach jak wioska Sigiriya oraz działające gospodarstwa, na przykład farma owocowa w Midigamie, pozwalają podróżnym bezpośrednio zetknąć się z tradycyjnymi sposobami użytkowania ziemi. Pozyskiwanie soku kitul – zbieranie soku z palmy kariota na syrop i cukier palmowy – to jedna z takich tradycji, wciąż żywa na wsi, którą można zobaczyć podczas specjalnych wycieczek.

Obszary chronione Sri Lanki są zarządzane zgodnie z wytycznymi IUCN, a kilka parków narodowych ma status obszarów Ramsar lub rezerwatów biosfery UNESCO, co odzwierciedla pozycję wyspy w światowym systemie ochrony przyrody.